ARAMA MOTORU NEDİR, NASIL ÇALIŞIR VE NE İŞE YARAR?

Arama Motoru Nedir, Nasıl Çalışır ve Ne işe Yarar?
  • Özkan Göçer
  • |
  • SEO

Bu makalede sizlere, arama motoru nedir, ne işe yarar gibi bilgilere ek olarak ilk arama motoru olan Archie ve günümüzün en popüler arama motoru olan Google’ı hakkında bilgiler aktarıp, geçmişten günümüze arama motorlarındaki gelişim süreçlerini aktarmaya çalışacağım.

Arama motoru nedir?

Arama motoru, web robotu, arama indeksi ve kullanıcı arabirimi olmak üzere üç bileşenden oluşan, İnternet ortamında arama yapmanızı sağlayan mekanizmalar başka bir deyişle araçlardır.

Daha basit bir anlatım ile İnternet ortamındaki kullanıcılara, "anahtar kelime" aracılığı aradıklarını bulmalarına yarayan yapay zeka ürünleridir.

Arama motoru nasıl çalışır?

Arama motoru üç bileşenden oluşur: web robotu, arama indeksi ve kullanıcı arabirimi.

Arama motorları hemen her web sitesini tarayarak hafızaya yani kendi dizinine kaydeder. Daha sonra, kullanıcılardan gelen arama kriterlerine (anahtar kelimelere göre) kalite, alaka düzeyi vb. kriterleri göz önünde bulundurarak bu web sitelerini listeler. Bu sayede kullanıcılar, listelenen arama sonuçlarına tıklayarak web site ziyaretlerini gerçekleştirmiş başka bir deyişle "aradıklarını bulmuş" olurlar. Bu işlemler zinciri yapay zekalar tarafından kontrol edilir.

Mesela bunlardan biri; Google, kullanıcılara daha hızlı bir web deneyimi yaşatmak, memnuniyet oranını maksimumda tutabilmek adına dizinine eklediği ve kullanıcılara önereceği web sitelerinin çok hızlı olması gerektiğini savunur.

google örümcek

Veya web sitesi içerisinde yer alan yazı karakterlerinin belirli bir standartta olmasını ister vb. bir çok kuraldan bahsetmek mümkün. Bu gibi kurallar zincirine verilen genel isme algoritma denilir.

Google'ın kullandığı bilindik ve geniş kapsamlı algoritmalarına sahip olan yapay zekalardan bazıları; Panda, Hummingbird, Penguin, Pigeon, RankBrain, Mobile, Pussum, Fred'dir. Bu yapay zekalar, kendine özgü algoritmalar ile donatılmıştır ve bu amaçla çalışır. Arama sonuçları listelenirken bu kuralları baz alarak listeleme yapar. Algoritmalar, kendilerini kullanıcı deneyimini ele alarak geliştirmektedir.

arama motoru nedir

Sonuçları Listeleme:

Arama motorları sorgu esnasında kullanıcılardan gelen anahtar kelimeleri, daha önce tarayarak dizinine aldığı web siteleri ile kıyaslar ve “en alakalı ve yararlı” gördüğü sonuçları listeler. Bu işlem çok kısa (Google’da 0,3 - 0,8 saniye) aralığında gerçekleşir.

Arama motorları öğrenerek kendini geliştirebilen yapay zeka modelleri ile yönetilir. Maalesef, algoritmalar hakkında kesin bilgiler olmamakla birlikte sürekli güncellenerek değişebilmektedir.

Örnek: Google arama sonuçlarını listelerken, önceden taramış olduğu web sitelerine ait bilgileri Meta Description’ı temel alarak listelerdi fakat şimdilerde web site içerisinde yer alan herhangi bir yazı kaynağını esas alabiliyor. Bu gibi birçok güncelleme görebilmeniz mümkün.

Bu konu SEO (Search Engine Optimization) Türkçe adı ile Arama Motoru Optimizasyonu olarak ayrı bir hizmet sektörü haline gelmiştir. SEO’nun 220’den fazla kriteri olduğu sanılmaktadır. Algoritma güncellemeleri SEO ile yakından ilgilenenler, SEO uzmanları ve Dijital pazarlama ajansları tarafından sıklıkla takip edilmektedir.

Arama motoru ne işe yarar?

Önemi çok büyük olsa da cevabı oldukça basit: İnternet ortamında arama yaparak istediklerinize ulaşmanıza yarar. Hemen her kitleye hitap eder ve son yüzyıla çok büyük kolaylıklar getirmiştir. Zira arama motoru olmasa aradıklarımızın büyük bir bölümünü bulamazdık.

Arama motoru tarihi

Dünya'nın ilk arama motoru macerası, 1990 yılında McGill Üniversitesi öğrencisi Alan Emtage tarafından yazılan Archie ile başlamıştır. Tabii ki çağın o anki durumuna göre asrın buluşu niteliği taşıyan Archie, herkese açık FTP sunucularının dosya listelerini depolayarak kullanıma açık hale getiriyor ve şu anki arama motoru algoritmalarına kıyasla çok farklı bir arama deneyimi sunuyordu.

ilk arama motoru

Bu sistem hala çalışıyor (Şuradan göz atabilirsiniz) ve arama özelleştirme kısmı gayet iyi işliyor.

Çağımızın standartlarına göre çok eski bir teknolojiye sahip olsa da, geçmişten geleceğe arama motoru algoritmalarının ne kadar geliştiğinin kanıtı niteliğinde.

1998 sonuna kadar ki dönemlerde farklı arama motorları boy göstermiş (Yahoo!, Altavista, Yet Another Indexer) çok uzun süreli olmasa da özellikle 95-98 yılları arasında popüler olarak saltanatlarını sürdürmüşlerdir.

yahoo yandex aol

1998 ve sonrası: Arama motoru devi Google’ın doğuşu ve zirveye tırmanışı

Google, 1998 Yılında Stanford Üniversitesi’nde doktora öğrencisi olan iki genç (Sergey Brin ve Larry Page) tarafından kurulmuştur. Adını, 10 üzeri 100 anlamına gelen “gugol” kelimesinden yola çıkılarak almıştır. Şirket olarak kurulduğu tam tarih ise 4 Eylül 1998’dir.

Kuruluşundan 3 yıl kadar sonra dizinin 1 milyar URL’e ulaşarak Dünya’nın en büyük arama motoru unvanını kazanmıştır. Kazancının %96’lık kısmını başta Adwords yeni adıyla Google Ads olmak üzere reklam gelirleri ile elde etmektedir.

google

İşleyiş süreci ve markalaşması. Şimdilerde İnternet denildiğinde aklınıza gelen ilk 3 marka hangisidir diye sorsam muhtemelen bunların ilk bir kaçı içerisinde Google yer alırdı. Google, aslında bir arama motoru olmasına rağmen İnternet ile özdeşleşmiş, markalaşmıştır. En belirgin ve öne çıkan özellikleri arasında kullanıcı odaklı olması ve sürekli kendisini güncelleyerek geliştirmesidir.

Google’ı bu kadar özel yapan şey ne?

Aslında cevabı çok basit. Arama motorları arasında en hızlı sonucu en alakalı şekilde listeleyebilen bir altyapıya sahip. Daha net anlatabilmek için Google’da bir arama gerçekleştirerek sonuçlara birlikte bakalım:

google arama sonucu

Yukarıdaki resimde görüldüğü gibi 13.680.000.000 alakalı sonucu 1 saniyenin 1/3 yani 0,36 saniyede listeledi. Akıl almaz bir teknoloji...

Google’ı asıl mükemmel yapan ise bu kadar hızlı sonucu bu kadar kısa sürede getiriyor olmasının yanında “en alakalı sonuçları” listelemesi. Gün geçtikçe algoritmasını geliştiren ve kullanıcılara ihtiyaçlarını sunma konusunda neredeyse nokta atışı yapan bir marka haline gelmiştir.

Her ne kadar pasta payının büyük çoğunluğu Google’a ait olsa da Yahoo, Yandex, AOL ve Bing gibi arama motorları da farklı ülkelere göre belirli kullanım oranlarına sahip.

Hatta 2016 da rus menşei olan Yandex ‘in Rusya'daki internet kullanım oranlarına göre Google’ı geçtiği haber konusu olmuştu. Hatta Rusya’da en çok ziyaret edilen web site unvanını almıştır.

Ülkemizde Google açık ara önde. Ülkemizde ise Google kullanım oranı %90 civarında. Kalan %10’luk kısım diğer arama motorlarına ait. Kabul etmek gerekiyor ki Google, internet kullanıcılarına neredeyse kusursuza yakın imkanlar sunuyor. İşini böyle layıkıyla yapmaya devam ettiği sürece kullanım oranlarının düşeceğini zannetmiyorum.

Arama motoru terimleri

Anahtar kelime, aramak istediğimiz herhangi bir şeyi arama motorlarına yazdığımız kelimelere verilen isimdir.

Örnek:

Diyelim ki gömlek satın almak istiyorsunuz. Bu durumda ilk olarak gömlek modellerini görmek isteyeceksiniz değil mi?

Size uygun renk, beden, tipleme vb. özelliklerini belirleyerek bir arama yapmalısınız. O halde Google'a şunları yazarak arama başlatmalısınız:

“M beden mavi gömlekler” veya “M beden mavi gömlek modelleri”

google da ürün arama

Yukarıdaki resimde arama sonuçlarının listelendiğini görüyoruz. Google’da bu sonuca ulaşmamıza sağlayan “M beden mavi gömlekler” veya “M beden mavi gömlek modelleri” bizim anahtar kelimemiz oluyor. Arayışınıza bağlı olarak anahtar kelime tek başına da kullanılabilirsiniz, kombine edilerek de.

Mesela; "Bisiklet" veya "Bilgisayar" diye de arama gerçekleştirebilirsiniz. Tek kelimeli aramalar genelde ne istediğini tam olarak bilmeyen kullanıcılar tarafından gerçekleştirilir. Örnek: Google'da "Bilgisayar" diye arama başlattınız. Bilgisayar ama nasıl bir bilgisayar? Modeli, türü, rengi, fiyatı, hızı ne? vb. liste uzar gider...

Bu nedenle Google, arama alanını daraltmak ve kullanıcıyı "isteyebileceği alana" yönlendirmek adına arama tamamlama algoritması kullanır. Arama sonuçlarından başarı elde etmek istiyorsanız, ilgili anahtar kelimeleri çoğaltarak arama yapmayı deneyin.

Sonuç olarak;

Arama motoru en kısa özetle, İnternet ortamda aradıklarımızı bulmamıza yardımcı olmaya çalışan devasa mekanizmalardır. Arama motorlarının, son yüzyılın en büyük interaktif buluşları olduğunu söylesem abartmış olmam. Özellikle işini bu denli iyi yapan Google için bunu söyleyebilirim.

Google algoritmaları o kadar gelişmiştir ki imla hatalarını saptama, sahte veya kopya içerik oluşumunu engelleme, zararlı backlink inşası ile yanlış yönlendirmeleri önleme, çeşitli manipülasyonları saptama ve cezalandırma, hatta zararlı yazılım dökümantasyon vb. içeren web sitelerini filtreleyerek arama sonuçlarından çıkarma gibi yaptırımlarla internet kullanımını çok daha güvenli hale getirmektedir.

Arama Motoru Nedir, Nasıl Çalışır ve Ne işe Yarar? Konu başlığı ile ilgili düşüncelerinizi paylaşın!