Kripto Para Nedir? Ne İşe Yarar ve Nasıl Alınır?

Kripto paraların yükselişe geçtiği bir dönemdeyiz. 2017’deki sıçramanın etkisi biraz azalsa da kripto paralar, halen daha finans gündeminde önemini koruyor. Peki, kripto paralar ile ilgili neler biliyoruz? Bu yazımızda kripto paraların tanımı, avantajları ve geleceği gibi konularda ayrıntılı bilgiler bulabilirsiniz.

Kripto para nedir?

Kripto para, bir değişim aracı olarak değerlendirilmesi amaçlanan bir tür dijital/elektronik paradır. Fiziksel bir biçime sahip olmayan kripto para, günümüzde dijital ortamlarda kullanılmaktadır. Kripto para deyince akla ilk gelen Bitcoin’dir. Çünkü 2017 yılındaki yükselişini bir nevi Bitcoin’in (BTC) popüler haline gelmesine borçludur.

Merkeziyetsiz sistem

Kripto para herhangi bir şirket, banka ya da merkez tarafından yönetilmeyen bir para birimidir. Bu özellik en önemli avantajlarından biridir. Çünkü bu durum, insanların özgür ve denetimsiz bir şekilde alışverişlerini yapabileceği anlamına gelir. Fakat kripto paraların bu özelliği, aynı zamanda da bir tartışma konusu olmuştur. Çünkü denetim mekanizması olmayan bir parayı devletlerin kullanıp kullanmayacakları halen bir soru işaretidir.

kripto para

Kripto paralar, blockchain adı verilen bir altyapı sistemini kullanır. Bu zincir, kullanıcıların oluşturduğu bir tür teknolojik algoritmadır. Kripto para alışverişleri, yeni kripto paraların üretimi vb. gibi işlevler blokchain (blok zinciri) adı verilen sistemdeki değişiklikler ile gerçekleşir. Fakat bu sistemi kullanmayan ve kendine has bir sistemi olan kripto paralar da mevcuttur.

Kripto paraların tarihi

Kripto paraların tarihi fikir olarak çok daha eskiye dayanabilir fakat somut adımların atıldığı tarih 2008 yılı olarak belirtilmektedir. 2008 yılında bitcoin.org alan adının alınması ve BTC’nin gizemli mucidi Satoshi Nakamoto tarafından makale yayınlanması ile kripto paraların temellerinin atıldığını ifade edebiliriz. Yayınlanan makalenin adı: “Eşler Arası Elektronik Nakit Sistemi”…

İlk Bitcoin para transferi 2009 yılında Satoshi Nakamoto’nun Hal Finney isimli kişiye 10 BTC göndermesiyle gerçekleşmiştir.

BTC ile ilk satın alma işlemi ise 2010 yılında gerçekleşmiştir. 2011 yılına geldiğimizde ise Bitcoin’e rakip olarak diğer kripto paralar ortaya çıkmaya başlamıştır. Örneğin Litecoin, Namecoin BTC’den sonra üretilen ilk altcoinler arasındadır.

2015 yılında ise en az BTC kadar popüler olan Ethereum (ETH) da kripto para piyasasına katılmıştır ve bu tarihten itibaren dev şirketler kendi kripto paralarını geliştirmek için çalışma yapmaya başlamıştır. Kripto paraların 2008 yılından sonraki kısa geçmişi bu şekildedir. Piyasada kullanımının her geçen gün artması ile önümüzdeki günlerde ne tür gelişmelerin olacağı yakından takip edilmektedir.

Kripto para ne işe yarar?

Kripto para her şeyden önce bir ticari değer taşımaktadır. Bu özellik, kripto paraların gerçek bir para yerine geçmesini sağlar. Dolayısıyla günlük yaşantımızda kullandığımız paraların sahip olduğu işlevlere kripto paralar da sahiptir. Kripto paralar, bir değişim aracıdır. Alım-satım ve takas vb. işlemlerin yapılması için yaratılmıştır.

Genel olarak denetimsiz bir alışveriş imkanı vermesi nedeniyle daha çok bireysel kullanım için inşa edilmiştir. Fakat devlet veya bankaların kontrolünde olarak piyasada yer alan kripto para birimleri de bulunmaktadır. Bu bağlamda kripto paralar alış-veriş, online ödemeler, para gönderme, satın alma vb. işlemlerin yapılmasını sağlamaktadır.

En popüler kripto paralar hangileri?

Günümüzde kullanılan birçok kripto paradan söz edebiliriz. Fakat bunların bazıları en bilinen ve en çok kullanılanlar arasındadır. İşte en popüler kripto paralar:

Bitcoin: En pahalı ve en bilinen kripto paradır. Kripto para teknolojisini başlatmıştır ve günümüzde birçok kişi tarafından bilinmektedir.

Ethereum: Bitcoin’dan sonra üretilen her bir kripto para altcoin’dir. En popüler altcoinler arasında ise Ethereum vardır. Ethereum, BTC’nin dezavantajlarını ortadan kaldırma iddiasıyla üretilmiştir. İşlem hızı ve madencilik gibi konularda Bitcoin’den daha faydalı olarak görülmektedir.

Litecoin: En popüler kripto paralar arasında yer alan Litecoin, kripto para dünyasının bir diğer yıldızıdır. Kullanımı ile Bitcoin ve Ethereum’a rakip olmaktadır.

Ripple: Ripple da en popüler kripto paralardan biridir fakat farklı bir sistemi kullanmaktadır. Ripple, bahsettiğimiz diğer kripto paralar gibi bağımsız değildir. Ripple (XRP), bir şirket tarafından yönetilir. Kendine has bir altyapıyı kullanan Ripple platformu, daha çok bankacılık işlemlerinde kullanılmaktadır.

NEO: Bir diğer popüler kripto para birimi olma özelliğine sahiptir. Çalışma disiplini Ethereum’a benzetilmektedir.

Tether: ABD dolarının dijital dünyadaki yansıması olarak bilinen bir diğer kripto paradır. Yükselişine hızlı bir şekilde devam etmektedir.

Bitcoin Cash: Tarihler 2017’yi gösterdiğinde Bitcoin’den ayrılıp ayrı bir kripto para olarak gelişimini sürdürmektedir. En popüler ve değerli kriptoparalar arasındadır.

Monero: Popüler kripto para listesinde adı geçen bir diğer birimdir. 2014 yılında kurulmuştur ve kripto para borsasında önemli bir konumdadır.

Stellar: Kar amaçlı olmayan bir vakıf tarafından 2014’te geliştirilmiştir. En değerli ve en popüler kripto para teknolojileri arasında yer almaktadır.

Dash: Düşük limitli ve anlık işlemleriyle öne çıkan bir diğer popüler kripto paradır. Bitcoin gibi 2017 yılında adından çokça söz ettirmiştir.

Yukarıdaki 10 kripto paraya ek olarak popüler hale gelen diğer dijital para birimleri de şunlardır: Cardano, Polkadot, Chainlink, EOS, TRON, USD Coin…

Kripto para nasıl alınır?

Kripto para alım-satım işlemleri kripto borsaları üzerinden yapılır. Güvenilir bir kripto para borsasına üye olan herkes, istediği kripto paranın sahibi olabilir. Binance isimli kripto para borsası, bu konuda en bilinen alım-satım işlemlerinin yapıldığı platformlardan biridir. Binance borsasına üye olan kullanıcılar, TL, Dolar ya da Euro cinsinden paralarını kripto paraya çevirebilir. Böylece kripto para satın alabilir.

Kripto para alma işlemi için Binance borsasına ücretsiz üye olmak yeterlidir. Daha sonra TL, EURO, DOLAR gibi para birimleri pratik bir şekilde kripto paraya dönüştürme işlemi gerçekleşir. Binance borsasının önemli bir avantajı 150’den fazla kripto paraya uyumlu olmasıdır. Binance üzerinden en popüler kripto paralar dahil istediğiniz bir kripto para birimine hemen sahip olabilirsiniz.

Kripto para madenciliği nedir? Yasal mıdır?

Kripto paralar herhangi bir merkeze bağlı olmadığı için kendi sistemi üzerinden yapılan değişikler ile sistemin devamı sağlanır. Örneğin kripto para ile herhangi bir alım-satım, transfer işlemi yapıldığında blok zincirinde bir değişiklik gerçekleşir. Bu değişiklik ise kripto para madencileri tarafından yapılır.

Kripto para madenciliği, (Mining) kripto para sisteminin devamı için gereklidir. Her yeni bir işlemde –örneğin birisine kripto para transfer edildiğinde- Blockchian’e yeni bloklar eklenir. Bu bloklar ise karmaşık yapıların çözümü ile gerçekleşir. Bu işlemler madenciler tarafından yapılmaktadır.

Kripto para madenciliği, kripto para sistemindeki problemleri çözme, işlemi blok zincirine kaydetme ve verileri saklama işlemidir. Bu işlemi yapan kişilere madenci denir. Madenciler, Blockchain’e ekledikleri her yeni bir blokta belli oranda bir ödeme alır. Kripto para madenciliği ile ilgili herhangi bir yasa yoktur. Dolayısıyla bu işlemi yapmak yasaldır. Gerekli bilgisayar altyapısına sahip olan herkes kendi evinde kripto para madenciliği yapabilir.

Kripto para yasal mıdır?

Kripto paraların yasal olup olmadıkları tartışılan bir konudur. Bazı ülkeler, kripto para kullanımını kısıtlamıştır. Bazı ülkeler ise serbest bırakmıştır. Fakat Türkiye’nin de aralarında birçok ülkede kripto paralar ile ilgili herhangi bir yasal düzenleme bulunmamaktadır. Böyle bir düzenlemenin olmaması, kripto paraların legal olduğu anlamına gelmektedir.

Kripto paraların yasallık durumunun tartışılma nedeni, merkeziyetsiz bir sistem olmasıdır. Merkeze bağlı olmayan bir para birimi oldukları için denetlenemezler. Bu yüzden devletler ve yasal otoriteler, bu para birimine soğuk bakabilir.

Fakat popüler kripto para seçeneklerinden biri olan Ripple için aynı durum söz konusu değildir. Ripple teknolojisi (XRP) bir kripto para olmasına rağmen bankacılık faaliyetleri için geliştirilmiştir. Bu para birimi, bir şirkete aittir ve kontrol altındadır. Bu sebeple dünyanın en popüler bankaları dahil birçok banka tarafından tanınan ve kullanılan bir kripto paradır.

Kripto paradan kazancınız vergilendirilebilir mi?

Kripto paralar, devletler tarafından henüz tanınmadığı için vergi süreci ile ilgili herhangi bir düzenleme yapılmadı. Bu nedenle bireysel kullanımlarda herhangi bir vergi kesilmiyor. Vergi süreci, devletler tarafından tanınan kripto paraları ilgilendiriyor. Fakat ilerleyen zamanlarda kullanımı daha da yaygınlaşırsa bireysel kullanımlardan da vergi alınması ihtimal dahilinde.

Kripto para kazançlarından vergi alınması, devletlerin kripto parayı ne olarak kabul edeceğine bağlı. Bununla ilgili 3 temel konu üzerinde duruluyor:

  • Menkul Kıymet
  • Emtia
  • Para

Uzmanlara göre kripto paralar “menkul kıymet” tanımı ile uyuşmuyor. Çünkü bu tanıma uyması için dijital değil de gerçek bir varlık olması gerek. Para tanımına uyması için de Merkez Bankası tarafından basılmış olması gerekiyor. Bir otorite tarafından basılmadığı için de para tanımına uymuyor. Bu halde geriye sadece “emtia” kavramı kalıyor.

Eğer altın, gümüş gibi bir emtia değer olarak görülürse, kripto para kazançlarından %15 ve %35 arası gelir vergisi kesilebilir. Bunun üzerine bir de %18’lik KDV eklenmesi gündemde. Fakat henüz devletler tarafından tanımlanamadığı için vergi kesilme durumu söz konusu değil. Konu hakkındaki gelişmeleri ilerleyen günlerde göreceğiz.

Kripto paranın getirdiği yenilik ve avantajlar nelerdir?

Kripto paralar, 2017 yılında büyük bir sansasyon yaratarak popüler hale geldi. Popüler hale gelmesinde avantajları ön plandaydı. Başta Bitcoin olmak üzere diğer kripto paralar, Merkez Bankası tarafından basılan paraların yapamayacağı kadar fazla imkan sunuyordu. Şimdi kripto paraların getirdiği yenilik ve avantajlara göz atalım:

  • Kripto paraların en önemli avantajı şüphesiz anonim olmasıdır. Denetlenemez ve özgür bir alışveriş ortamı yaratır. Bu bakımdan herkes, rahat bir şekilde alışverişini yapabilir.
  • Özgür alışveriş imkanının yanı sıra oldukça hızlıdır. Kısa süreler içinde yüksek hacimli işlemlerin tamamlanmasını sağlar.
  • Kripto paralarda limit sorunu yoktur. Kullanıcılar, bankalardaki gibi günlük limitlere takılmadan istedikleri miktarlarda al-sat, transfer işlemlerini gerçekleştirebilir.
  • Kripto para, en az bankacılık sistemi kadar güvenilirdir. Şifreli ve anahtarlı cüzdanlarda saklanan kripto paralar, tüm avantajlarını son derece güvenilir bir anlayış çerçevesinde sunar.

Finans işlemlerinde adeta bir devrim yaratan kripto paraların bir diğer özelliği ise yatırım amaçlı kullanılmasıdır. İsteyen herkes kendi imkanları dahilinde evlerinde kripto para üreterek gelir elde edebilir. Bunun yanı sıra kripto para madenciliği yapılarak da hatırı sayılır gelir elde etmek mümkündür. Dolayısıyla kripto para üretimi ve madencilik işleri iyi gelirler getiren bir meslek olarak görülebilir.

Dezavantajlar neler? Hükümetler kripto paradan neden korkuyor?

Kripto paraların denetimden uzak olması, en büyük dezavantajı olarak görülüyor. Örneğin yasadışı işlemlere açık bir platform olduğu için illegal alışverişlerin yapıldığı bir sistem olma ihtimaline açıktır. Bu durum da devletlerin kripto paralardan çekinmesine neden oluyor.

kripto paraların dezavantajı ne

Devletlerin kripto paraları sevmemelerinin bir diğer nedeni ise vergi konusudur. Devletler, kripto para teknolojisini tam olarak tanımlamadıkları için herhangi bir vergi düzenlemesi söz konusu değildir. Bu durum da vergisiz ve denetimsiz olarak birçok işlemin yapıldığı anlamına geliyor.

Kripto paraların bir diğer olumsuz yanı herhangi bir mağduriyette başvurulacak mevki olmamasıdır. Eğer bir gün blok zinciri çökerse ya da hacklenirse para sahipleri sistem içindeki paralarına bir daha ulaşamaz. Fakat böyle bir ihtimalin söz konusu olamayacağı belirtiliyor.

İşlemlerin geri alınmaması da kullanıcılar için bir dezavantaj olarak görülebilir. Çünkü yapılan bir hatanın telafisi olmaz. Bunların yanı sıra döviz gibi bir değere sahip olması da yatırımcılar için risk olabilir. Örneğin değerlerinde dramatik düşüşler yaşanması, birçok kripto para sahibine para kaybettirebilir.

Gelecekte Bizi Ne Bekliyor?

Kripto paralar, henüz çok yeni bir teknoloji ve her geçen gün yeni dedikodular ile karşımıza çıkıyor. 2017 yılındaki büyük çıkışı ilerleyen yıllarda biraz durulmuş gibi görünüyor fakat etkisinden pek fazla bir şey kaybetmiş değil. Bu arada şuradan kripto para haberlerine göz atabilirsiniz.

Bazı uzmanlar kripto paraların yakın gelecekte gerçek paraların yerine geçeceğini söylese de bazı otoriteler bu durum için net bir ifadede bulunmak için erken olduğunu belirtiyor. Eğer avantajları her geçen gün katlanarak artarsa gündelik hayatımıza yön verecek bir duruma gelebilir. Dijitalleşen dünyada paranın da dijital olarak kullanımı, şaşkınlık yaratmayacağından öte beklentilere de cevap verecektir.