Kullanıcı Deneyimi (UX) ve Kullanıcı Arayüzü (UI) Nedir?

Gün geçtikçe birçok gelişmeyle birçoğumuzun hayatında varlığını arttıran internet, kimimizin gelir kaynağı olurken, diğer yandan çoğu konuda insanların hayatını kolaylaştırıyor.

Bu pratik ve bize pek çok şeyi sunan kaynağa biz uyum sağlarken, bize uyum sağlayabilmesi için internet hizmetlerini sunmak ve geliştirmek adına farklı uzmanlık alanları artmaya ve geçmişle kıyasla çok daha fazla kendinden söz ettirmeye başladı.

Günümüz dünyasında bir sitenin veyahut bir uygulamanın sadece var olması, kullanılması için yeterli değil. İşlevsellik ve ihtiyaç duyulan bilgi ve/veya işleme kolay ulaşım mutlaka bir site de ya da uygulama da olması gereken iki tamamlayıcı olgu.

Bu konularla alakalı sürekli duymaya başladığımız iki kavram ise kullanıcı deneyimi (UX) ve kullanıcı ara yüzü (UI). Bu yazımızda bu iki kavramı ele alıp, sorulması gereken soruları sorarak, en açık haliyle cevaplandıracağız.

Kullanıcı Deneyimi (UX) Nedir?

Kullanıcı Deneyimi (User Experience / UX), en basit haliyle kullanıcı etkileşimi olarak tanımlanabilir. Bu terimin temelleri 90’lı yılların başında bilişsel bilimci Don Norman tarafından atılmıştır.

Kullanıcıların site veya uygulama içerisinde yaşadıkları deneyimlerin kalitesi, etkileşim kolaylığı ve rahatlığı, kitlenin beklentisi ne düşündüğü ne istediği gibi sorulan sorular ve cevaplar kullanıcı deneyiminin parçalarıdır.

UX Kullanıcı Deneyimi Neyi Amaçlar?

Kullanıcı deneyimi tasarımında amaç kullanıcılara daha iyi bir deneyim sunarak etkileşimi arttırmaktır. Kullanıcı odaklı olarak, işlevselliği ve pratikliği göz önünde bulundurarak daha iyiyi hedeflemektir. Hizmet kalitesinde standartların üzerinde olmak, rakip site veya uygulamalara kıyasla tercih edilir olmaktır.

Örnek: Web sitesini ziyaret eden bir kullanıcı için "menü (navigasyon)" kısmının çok küçük olması veya ilk etapta görülememesi büyük bir sorun teşkil eder. Zira bu durum da kullanıcı kaybına neden olur.

UX Tasarımı Nedir?

Kullanıcı deneyimi tasarımı; görünüşün altında yatan kullanıcı işlevselliği ve pratikliğinin planlanması beraberinde tasarlanmasıdır. Bir kullanıcının siteye veya uygulamaya girdiği andan itibaren yönlendirilmesi, kullanım kolaylığı, istediği şeye ulaşma evresine yaşadığı deneyimin tasarımıdır.

En sade tanımıyla kullanıcı deneyimi bir yolculukta kullanılan yoldur. Burada sitenin kullanıcıya nasıl bir deneyim hazırlayacağı ise bu yolculuktaki yolun tasarımıdır. Engebeli, kafa karıştırıcı, zorlu bir yolculuk mu? Yoksa akışkan, pratik ve kolay bir yolculuk mu? Teknoloji dünyasında tercih çok açık.

Örnek; İnternet üzerinden bir ürün satın almak için araştırma yaptığınızı düşünün.

Ürünü arama motorlarında arattığınızda sayısız siteyle karşılaşır, web sitelerinin sağladığı olanakları, fiyatları, özellikleri vb. öğrenmek için siteleri birer birer ziyaret edersiniz.

Bazı web sayfaları sundukları kullanım kolaylığı ile size daha rahat bir deneyim sağlarken, bazı sitelerin de karmakarışık olduğunu fark edersiniz.

kullanıcı deneyimi

Hatta bazı anlar ziyaret ettiğiniz web sayfasına güvenilmemesi gerektiğini düşünür, alışveriş yapmadan kapatırsınız. Bazı sitelerin renkleri, bazılarının dizilişleri hoşunuza gitmez.

Sonuç olarak bu gibi durumlar veya tam tersi durumlar, kullanıcıyı doğrudan etkisi altına alan UX ve UI önemini oldukça net bir şekilde vurgular.

Kullanım kolaylığı çeşitli açılardan incelenebilecek bir değişkendir:

  • Site haritasındaki mantıksal dizilim,
  • Sitenin yüklenme hızı,
  • Alakalı butonların birbirine yakınlığı,
  • Sayfalar arasında geçiş kısayolları, kullanım kolaylığını belirleyen önemli etkenlerdir.

Burada UX tasarımcıların temel olarak yapması gereken en önemli şey, kullanıcı gibi düşünmektir.

Örneğimizdeki e-ticaret sitesini yeniden ele alalım. Burada tasarımcı tarafından hesaplaması gereken alan;

Ürün araştırması yapan bir kullanıcının, web site sınırları içinde nasıl davranacağıdır. Bu örnekte kullanıcımız ilk etapta ürün özelliklerini incelemek isteyecek, ardından yorumları inceleyecek, beğenirse ürünü satın alacaktır.

  • Eğer ürün özellikleri, ilgili grafiklerle beraber kullanıcının karşısına doğrudan çıkıyorsa,
  • Yorumlar hızlıca yüklenip kolayca anlaşılıyorsa,
  • Ürünle alakalı başlıklar incelendikten sonra geri dönmek zahmetsiz ise,
  • Ürün sepete eklenince satın almaya kadarki deneyim (açılan sekmeler, üye olma süreci vs.) sorunsuzca geçiyorsa,
  • Neticesinde de dönüşüm sağlanıyorsa o UX’in başarısından söz edilebilir.

Tasarımcı bu noktada ortaya koyduğu UX’i değerlendirmek ve müşteriye en kullanışlı biçimde sunmakla yükümlüdür. UX tasarımcı sürecin geliştirilmesinde:

  • A/B testleri kullanarak farklı kullanıcı deneyimlerinin nasıl sonuçlandığını ölçerek verileri toplayabilir.
  • Zaman içinde verileri analiz ederek müşteri profiline en uygun tasarımı yaratabilir.

Kullanıcı Ara Yüzü (UI) Nedir?

Kullanıcı Arayüzü (User Interface / UI), kullanıcının görsel estetiğine hitap eden görsel tasarımlardır. Kullanıcının site veya uygulamaya girdiğinde edindiği ön izlenimin kaynağı, tercih edilen renkler, resimler, sayfa yapısı, yazı fontları, yazı büyüklükleri gibi göze hitap eden kavramların tümü kullanıcı ara yüzünün parçasıdır.

UI Tasarımı Ne Anlama Geliyor?

Bir web sitesini ziyaret ettiğiniz zaman eğer sitenin bütünü; tasarımı, tercih ettiği yazı stili, yazı boyutu, kullandığı resimler, kısacası görsel algınıza hitap eden her şey ya da birçok şey eğer hoşunuza gittiyse ve beğendiyseniz bu kullanıcı ara yüzü tasarımını beğendiğiniz anlamına geliyor.

Kullanıcı deneyimi (UX), yolculukta yol olarak ele alınırsa eğer kullanıcı ara yüzü (UI) burada yol boyunca etrafımızda gördüğümüz somut varlıklar; ormanlar, belki şelaleler ya da köhne binalar, harabe yerlerdir.

Kullanıcı ara yüzü tasarımcısı burada yaratıcıdır.

UI ve UX Arasında Ne Fark Var?

  • Kullanıcı ara yüzü (UI) ve kullanıcı deneyimi (UX) arasındaki en net fark; kullanıcı ara yüzünün yaratıcı, kullanıcı deneyiminin ise yapıcı olmasıdır.
  • Kullanıcı ara yüzü (UI) tasarımın kullanıcıya nasıl gözüktüğü, nasıl daha iyi gözükeceğiyle ilgilenirken, kullanıcı deneyimi (UX) nasıl daha pratik, daha işlevsel olacağıyla ilgilenir ve görünüş kullanıcı etkileşimi planlama sürecinde katılır.
  • Kullanıcı ara yüzü UI) dijitaldir, somuttur, ürünün albenisiyle alakalıdır. Kullanıcı deneyimi (UX) kullanıcı eğilimlerini, yatkınlıklarını dijital dünya dışarısında ele alır, analiz ve uyarlama ile dijital dünyaya aktarır.

UX ve Web Tasarım ilişkisi

UX tasarımı, Google SEO açısından çok önemli bir kriterdir. Görüldüğü üzere UX’in başarısı web sitelerini sonuca götüren kritik bir değişkendir.

Ancak bu noktada bir kavram kargaşası ortaya çıkmaktadır. Zira UX tasarımcılarının hepsi ara yüz tasarımıyla ilgilenmez.

Asıl yaptıkları şey, kullanıcının söz konusu ara yüz (sitenin grafik ve içeriği) ile nasıl etkileşime geçeceğidir.

Bu sebeple yakın meslekler olan UX (kullanıcı deneyimi) tasarımcılığı ile UI (kullanıcı ara yüzü) tasarımcılığı karıştırılmamalıdır. Birlikte çalışsalar da yaptıkları iş aynı değildir. Övünmek gibi olmasın, her ikisini de yapabilen tasarımcılar da mevcuttur :)

Bir web sitesi tasarımında renkler, butonlar, ikonlar yani sitenin ara yüzü UI tasarımcısına ait iken, kullanıcının web sitesine giriş anından çıkış anına kadar ki tüm kurgu ve icraat takipleri UX tasarımcısına aittir.

Özet Olarak

Kullanıcı deneyimi (UX) ve kullanıcı ara yüzü (UI), birbirinden ayrı iki farklı amaca hizmet eden kavramlar, birinin eksikliği telafi edilemez bir kayıp. Başarılı tasarım için ikisinin tamamlayıcı bir görevi var. Tasarım yolculuğuna çıkarken planlanması gereken ve süreç boyunca bir arada düşünülmesi gereken iki farklı unsur.

Birinin dış, diğerinin iç güzellik olduğunu düşünebiliriz ya da bir çantayı ele alarak düşünebiliriz. Çanta için renklerinin ilgi çekici olması, tasarımında estetik kaygı barındırması kullanıcı ara yüzü (UI) tasarımıyla alakalıyken, çantanın rahat olup olmadığı bunun yanı sıra kaç gözü olduğu ve bu gözlerin kullanışlı olup olmadığı kullanıcı deneyimi (UX) tasarımıyla alakalıdır.