YAPAY ZEKA NEDİR? AVANTAJLARI NELER?

Yapay Zeka Nedir? Avantajları Neler?
  • Özkan Göçer
  • |
  • Teknoloji

MR görüntülerini inceleyerek teşhis koyan, bankacılık işlemlerini gerçekleştiren, güvenlik açıklarını tespit eden ve öğrencilere not veren bilgisayarlar…Yüksek bütçeli filmlerin ve bilim kurgu romanlarının etkisiyle yapay zeka dendiğinde birçok kişinin aklına ilk olarak robotlar gelse de durum bu konumun çok daha ötesinde.

Alan Turing’in “Makineler düşünebilir mi?” sorusuyla başlayan ve günümüzde akıllı telefonlarla ve mobil bankacılık uygulamalarıyla evlerimize kadar girerek oldukça popüler bir hal alan bu yenilikçi teknoloji, gelecekte belki de hiç düşünemeyeceğimiz kadar hayatlarımızın odak noktası haline gelecek.

her yönüyle yapay zeka

Bunların en çarpıcı örneklerinden biri de kuşkusuz Google. Arama motorları piyasasında açık ara liderliğini sürdüren Google, geliştirmiş olduğu yapay zeka algoritmaları ile Dünya genelinde milyarlarca web site tarayarak kusursuza yakın bir şekilde sıralayarak kullanıcılara servis edebiliyor.

Bunu yaparken yine kendi geliştirmiş olduğu algoritmalarla SEO (Arama Motoru Optimizasyonu) dediğimiz birçok kural dizisine göre kontrol ederek sıralıyor. Eğer bu işlemler bilgisayarlar değil de insan kontrolünde gerçekleşiyor olsaydı muhtemelen ABD’nin yarısının Google’da çalışması gerekirdi :)

Yapay Zeka Nedir?

Yapay zeka, robotların / bilgisayarların insan gibi düşünmesi ve onları taklit etmesi için programlanmış similasyonlardır. Bu makineler / bilgisayarlar öğrenme, algılama ve problem çözme gibi insan davranışları gösterirler.

Yapay Zekanın Tarihi

Artificial intelligence, artan veri hacmi, gelişmiş algoritmalar ve bilgi işlemde kaydedilen gelişmeler sayesinde günümüzde birçok alana yayılmış olsa da tarihi aslında çok eskilere, bilgisayarın babası olarak bilinen Alan Turing’in “Makineler düşünebilir mi?” diye sorduğu dönemlere dayanır.

yapay zeka tarihi

İlk araştırmalar, 1950’li yıllarda problem çözme gibi konularda yürütüldü. 1950 yılında ise Alan Turing, makine zekasını ölçmek için Turing Testi’ni oluşturdu. Bu test, “Makineler düşünebilir mi?” sorusuna verilecek mantıklı bir cevabın olup olmadığını anlama prensibine dayanır. Karşısında insan mı yoksa bir makine mi olduğunu bilmeyen kişi, bir soru-cevap oturumu sonucunda doğru cevaba ulaşamaz ve insanı makineden ayırt etmekte zorlanırsa makine Turing Testi’ni geçerek başarılı olmuş sayılır.

1956 yılında artificial intelligence terimi ilk kez Dartmouth Koleji’ndeki bir konferansta matematikçi John McCarthy tarafından kullanıldı. Katılımcılar Allen Newell, Herbert Simon, John McCarthy, Marvin Minsky ve Arthur Samuel bu araştırmaların liderleri olarak bilinir. 1959 yılında ise ilk artificial intelligence laboratuvarı Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde (MIT) kuruldu.

1960’lı senelerde ABD Savunma Bakanlığı bilgisayarların taklit yoluyla akıl yürütebilmesini sağlamak için çalışmaya başlarken 1969 yılında yapay zeka konulu ilk uluslararası konferans Stanford’da gerçekleştirildi.

1990’lı yılların sonlarında veri madenciliği, lojistik ve tıbbi teşhis koyma alanlarında kullanılmaya başlandı.

ABD Savunma Bakanlığının bir alt kuruluşu olan DARPA, 2003 yılında yani Siri’den, Alexa’dan ve Cortana’dan çok daha önce akıllı kişisel asistan üretti. Bu erken dönem çalışmaları, karar destek sistemleri ve akıllı arama sistemleri gibi günümüz bilgisayarlarında bulunan özelliklerin yolunu açtı.

1950-70’li yıllarda sinir ağları üzerine yapılan çalışmalar düşünen makinelere karşı duyulan heyecanı artırırken 1980-2010’larda makine öğrenimi ön plana çıktı. Günümüzde ise derin öğrenme konusunda yapılan atılımlar yapay zekayı her zamankinden daha popüler bir hale getirdi.

Yapay Zeka Ne İşe Yarar?

İnsan zekasının makine ve sistemler tarafından kolayca taklit edilebileceği şekilde yeniden tanımlanabilmesi prensibine dayanan bu yenilikçi teknoloji sayesinde makineler en basitinden en karmaşığına kadar birçok görevi yerine getirebilir.

yapay zeka ne işe yarar

Büyük miktardaki veriyi akıllı algoritmalarla bir araya getirerek çalışır. Böylece yazılımların otomatik olarak şemalardan veya verideki özelliklerden öğrenmesini sağlar. İçerisinde birçok teoriyi, metodu ve teknolojiyi barındıran bir çalışma alanıdır. Makine öğrenimi, sinir ağları, derin öğrenme, bilişsel hesaplama ve doğal dil işleme (NLP) gibi alt dalları vardır. Nesnelerin İnterneti, grafik işlemci birimi, gelişmiş algoritmalar ve uygulama programlama arayüzleri ise yapay zekayı destekleyen teknolojilerdir.

Yapay Zekanın Avantajlar Neler?

  • Veri aracılığıyla tekrarlayan öğrenmeyi ve keşfetmeyi otomatik bir hale getirir. Ancak yapay zeka robotik otomasyondan çok farklıdır. Sık tekrarlayan, yüksek hacimli, bilgisayar donanımlı görevleri güvenilir bir şekilde yerine getirir. Yine de yapay zekanın dahil olduğu bir otomasyonda, sistemin kurulması ve doğru soruların sorulması için insanların müdahale etmesine hala ihtiyaç vardır.
  • Birçok gizli katmanı bulunan sinir ağlarını kullanarak daha fazla ve derin veriyi işler. Birkaç yıl önce beş saklı katmanı olan bir dolandırıcılık tespit sistemi kurmak neredeyse imkansızdı; ancak bu durum bilgisayarın inanılmaz gücü ve büyük veri (big data) sayesinde değişti. Günümüzde, doğrudan veri aracılığıyla öğrendikleri için derin öğrenme modellerini eğitmek amacıyla birçok veri gerekir. Bu modeller, ne kadar çok veriye sahip olursa o kadar doğru sonuca ulaşır.
  • Var olan ürünlere zekayı ekler. Hali hazırda kullanılmakta olan ürünler yapay zekanın getirileri ile geliştirilir. Yatırım analizlerinden güvenliğe birçok alanda akıllı makineler, teknolojiyi geliştirmek için veriyle bütünleştirilebilir. Örneğin; iPhone var olan bir markaydı ve çeşitli telefon modelleri vardı. Apple’ın yaptığı atılımla başarılı bir yapay zeka örneği olan Siri’yi akıllı telefonlarına eklemesi ise inovatif bir hamle oldu.
  • Sinir ağları aracılığıyla daha önce mümkün olmayan inanılmaz bir doğruluğa ulaşır. Örneğin; Amazon’un yapay zekası Alexa ya da Google Fotoğraflar ile kurduğunuz etkileşimler derin öğrenmeye dayanır. Yani siz onları kullandıkça, daha doğru sonuçlar vermeye başlar. Sağlık alanında kullanılan yapay zekalar da derin öğrenme ve obje tanımlama sayesinde MR görüntülerini inceleyerek iyi eğitilmiş bir radyologmuş gibi başarılı bir şekilde kanser teşhisi koyabilir.
  • Verinin programlama yapmasına izin vermek için aşamalı öğrenme algoritmaları yoluyla adapte olur ve yeni veri her eklendiğinde adapte olmaya devam eder. Verideki yapıyı ve düzeni keşfeder, böylece algoritma bir yetenek kazanarak sınıflandırıcı veya öngörücü olur. Bu adaptasyon sayesinde yapay zeka kendisine satranç oynamayı ya da online alışveriş yapan birine hangi ürünü tavsiye etmesi gerektiğini öğretebilir.
  • Çoğu şeyi veriden alır. Tüm cevaplar veride saklıdır, o yanıtları açığa çıkarmak için sadece artificial intelligence kullanmanız gerekir. Veri, günümüzde daha önce hiç olmadığı kadar önemli bir hale geldiği için rekabet avantajı da yaratabilir. Rekabetin çok yüksek olduğu bir sektörde en iyi veriyi elinde bulunduran firma, rakipleriyle aynı teknikleri kullanıyor olsa bile kendisini kolayca öne geçirecek bir fırsata sahiptir.

Yapay Zeka Hangi Alanlarda Kullanılır?

Yapay zekanın risk değerlendirmeden sürücüsüz otomobillere, patent araştırmalarından yüz tanımlamaya kadar birçok farklı kullanım alanı vardır.

nerede kullanılır

Sağlık: Röntgen ve MR görüntülerini okuyarak teşhis koyabilir. Kişisel sağlık asistanları ilaç zamanlarını, spor yapmayı ve sağlıklı beslenmeyi hatırlatabilir.

Perakende: Kişisel önerilerde bulunarak ve müşteriyle satın alma seçeneklerini konuşarak sanal alışveriş hizmeti sağlayarak, stok yönetimi de yapabilir.

Üretim: Derin öğrenme ağını kullanarak bağlı ekipmanlardan aldığı nesnelerin İnterneti verisini analiz edebilir. Bu sayede yineleyen ağlar aracılığıyla talep tahmini yapabilir.

Bankacılık: Finans kuruluşlarında hangi işlemlerin hileli olduğunu doğru bir şekilde tespit edebilir, müşterilere kredi notu verebilir.

Finans: Piyasaları analiz ederek finansal yatırım tavsiyeleri verebilir.

Tasarım: Yapay zeka uygulamaları tasarımcılara, renk seçip palet oluştururken, web sitesi modüllerini geliştirirken, ilham sürecinde, logo tasarlarken yardımcı olabiliyor.

Sanal Asistan: Kullanıcıların sorularına cevap vererek müşteri desteğini otomatik hale getirebilir.

Ziraat: Otonom traktörler ve yapay zeka bazlı drone’ler tarım alanlarındaki üretkenliği arttırmak için kullanılabilir. Ekinlerin durumunu ve hava koşullarını izleyerek tarımda iyileşme sağlayabilir.

Doğal Dil İşleme: İnsan dilini işleyerek hangi e-postanın spam olduğuna karar verebilir, çeviri ve duygu analizi yapabilir. Ayrıca ses tanıma teknolojisi için de kullanılabilir.

Eğitim: Notlandırmayı otomatik hale getirebilir, öğrencileri değerlendirebilir ve onların ihtiyaçlarını anlayarak her öğrencinin kendisine uygun tempoda öğrenmesini sağlayabilir.

Ulaşım: Sürücüsüz otomobil gibi otonom araçlarla daha güvenli bir ulaşım sağlayabileceği gibi trafiği yönetmek veya uçuşlardaki rötarı tahmin etmek için kullanılabilir.

Yapay Zeka insanlık için tehdit olabilir mi?

1950’lerde ilk kez gündeme geldiğinden beri insanlar bu teknolojiye şüpheyle yaklaşıyor.

Çok fazla senaryo var. Bazıları makinelerin insanlardan çok daha güçlü hale geleceğini ve insanların bu makinelerle başa çıkamayacağını düşünüyor. Bu kişilere göre makineler kendini yeniden tasarlayacak ve sonunda dünyayı ele geçirecek. Bazıları ise bu makineler yüzünden insanların özel hayat kavramının ortadan kalkacağını, hatta yapay zekayla donatılmış makinelerin silahlanacağını düşünüyor. Robotlar gibi yapay zekaya sahip sistemlerin insanlarla aynı haklara sahip olup olmayacağını tartışan ve konuya etik açısından yaklaşanlar da mevcut.

yapay zeka zararlı mı

İnsan duygularına sahip olamayacaklar. Birçok araştırmacı ise yapay zekanın sevgi, nefret, mutluluk ya da öfke gibi insan duygularına sahip olamayacağını düşünüyor. Bu açıdan bakıldığında, yapay zekanın bir iyilik meleğine veya şeytana dönüşmesi için ortada bir sebep bulunmuyor. Yine de uzmanlara göre bu bilgisayar teknolojisinin kontrolden çıkmasına sebep olabilecek iki senaryo var:

  • Yıkıcı davranışlarda bulunması için programlanabilir. Örneğin; otonom silahlar, öldürmek için tasarlanan bilgisayar sistemleridir. Bu sistemler savunma amaçlı kullanılabileceği gibi yanlış kişilerin eline geçtiği takdirde bir katliama sebep olabilir. Üstelik, bu silahlar düşman tarafından engellenememesi için kolayca kapatılamayacak şekilde tasarlanır. Böyle bir durumda insanlar bu silahların yıkıcılığına karşı koyamayarak kontrolü kaybedebilir.
  • İyi ve doğru bir şey yapması için programlanmış olsa bile bunu başarmak için yıkıcı bir yöntem seçebilir. Bu makinelere bazı durumlarda sadece görev vermek yeterli olmayabilir. Ona bu görevi nasıl yerine getirip getirmeyeceğini de öğretmek gerekir. Avengers’ın Ultron Çağı filmini izlediyseniz bu olumsuz senaryonun filmde gerçekleştiğini görmüşsünüz demektir. Yapay zeka Ultron, dünyayı korumak için programlansa da dünya için asıl tehdidin insanlar olduğunu düşünmüş ve bu sebeple insanları yok etmeye karar vermişti.

Bu örneklerde görüldüğü gibi olası tehlikeler yapay zekanın kötü olmasından değil, kendisine verilen görevleri yerine getirmeye çalışmasından kaynaklanır. Herhangi bir teknolojinin tehlikeli amaçlar için kullanılmasının onu kötü yapmayacağı göz önüne alındığında yapay zeka söz konusu olduğunda da aynı durum geçerlidir.

Sürekli bir gelişim içinde olan öğrenebilen bilgisayar sistemleri faydalarının bu risklerden daha çok olduğunu ve şu anda aklımıza bile gelmeyecek kullanım alanlarının birkaç yıl içinde belki de hayatlarımızın merkezinde olacağını unutmamak gerekir.

Artificial intelligence'nin zararlı olup olamayacağı ile ilgili hazırlanmış şu video ilginizi çekebilir:

Sonuç olarak; Yapay Zeka insanlık için umut vadediyor

Sonuç olarak, yapay zekanın insan zekasının makineler ve sistemler tarafından taklit edilmesinin bir ürünü olduğundan bahsettik. Yerine getirmesi istenen görevlerin karmaşıklık durumuna ve insan müdahalesi gerektirmesine göre güçlü ve zayıf olarak ikiye ayrılır.

Derin öğrenme ve makine öğrenimi gibi alt dalları olan bu yenilikçi teknoloji, nesnelerin İnterneti ve gelişmiş algoritmalar gibi teknolojiler sayesinde ilerlemeye devam eder.

Birçok kişi bu kavramı son yıllarda öğrenmiş olsa da yapay zekanın yaklaşık 70 yıllık bir tarihi vardır. Bu süreç içerisinde bu teknolojinin tehlikeli olup olmayacağı ya da etik konular dönem dönem tartışma yaratmış olsa da günümüzde birçok farklı alanda başarıyla kullanılarak insanlığa fayda sağladığı ortadadır.

Yapay Zeka Nedir? Avantajları Neler? Konu başlığı ile ilgili düşüncelerinizi paylaşın!